Kalendari Mjedisor

Lumi Devoll, dikur ujë i pijshëm, sot vendgrumbullim mbeturinash e ujërash të zeza

Shpesh lumenjtë kthen në venddepozitim për hedhjen e mundit dhe mollëve apo produkteve të tjera të pa shitura të fshatarëve.

By admin

Në timbrin e zërit të zotërisë së moshuar që qëndron në pragun e derës të shtëpisë dy katësh, anës rrugës në Bilisht, dallohet nostalgjia për një kohë të shkuar, ku lumi Devoll ishte i kulluar dhe pastër. “Fajin” ia vë demokracisë që sot uji i lumit me të cilin është rritur, ka marrë ngjyrë të zezë, ndërsa anash saj qëndrojnë pirgje inertesh dhe mbeturinash.

Ecejaket në kohë i referohen mirëqenies së lumi Devoll, i cili është 196 kilometra i gjatë dhe buron nga mali i Moravës, për të vijuar në njësinë administrative Miras në bashkinë Devoll, pjesë e qarkut të Korçës. Më pas, Devolli ndjek rrugëtimin e tij deri në bashkimin me Osumin në Berat, duke formuar kështu Semanin, i cili derdhet në detin Adriatik.

Rrjedhës së Devollit i bashkohen edhe shumë degëzime, që përshkruajnë thuajse 44 fshatrat e Bashkisë Devoll. Degët e tij kryesore janë lumi i Dunavecit, lumi i Selcës, lumi i Shënepremtes, i Tomorricës dhe i Holtës.

Qeveria gjermane përmes Bankës Gjermane për Zhvillim (KfW), në bashkëpunim me qeverinë shqiptare, ka investuar 14 milionë euro për ndërtimin e landfillit të Maliqit, investim i cili trajton mbetjet e gjashtë bashkive; Devoll, Kolonjë, Korçë, Maliq, Pustec dhe Pogradec, pjesë e qarkut Korçë. Ky landfill është funksional prej vitit 2018.

Në landfillin e Maliqit trajtohen vetëm mbetjet urbane sa i përket Bashkisë Devoll, ndërsa mbetjet e gjelbra dhe ato inerte nuk trajtohen. Këto dy të fundit përfundojnë në lumë, sepse dërgimi për trajtim në landfill do të rriste më shumë taksat për qytetarët.

Margen Skoti nga kompania “Alko Impex Contruction”, e cila ka fituar tenderin për shërbimin e pastrimit të Bashkisë Devoll për disa vite radhazi, pohon se në muaj, kjo bashki prodhon 350-400 ton mbetje shtëpiake që çohen për trajtim në landfillin e Maliqit.

Trajtimi i një ton mbetjeje kushton rreth 16-18 euro, vijon më tej ai. Një muaj i kushton Bashkisë Devoll rreth 5600-6400 euro trajtimi i mbetjeve shtëpiake në këtë landfill.

Kostoja e lartë e ka lënë të pazgjidhur situatën tejet problematike të mbetjeve të gjelbra, pasi prodhimtaria e këtyre mbetjeve po ashtu është shumë e lartë. Shitja e produkteve bujqësore është aktivitet kryesor ekonomik për qytetarët e Bashkisë së Devollit.

Sipas të dhënave të publikuara në INSTAT, në vitet 2018-2020 janë prodhuar në Bashkinë Devoll 34,319 ton perime. Për vitin 2020, informon INSTAT, qarku i Korçës mban nivelin më të lartë të prodhimit të pemëve frutore në Shqipëri, me 82,007 ton. Dhe kur prodhimet mbeten stok, “të këqijat i merr lumi”.

Shpesh lumenjtë kthen në venddepozitim për hedhjen e mundit dhe mollëve apo produkteve të tjera të pa shitura të fshatarëve.

Në njësinë administrative Mirastë zinte syri, me distancë të ndryshme, disa fuçi metalike të vendosura anash rruge, të shpuara, që kishin funksionin e koshave të mbeturinave.

Shpimi i tyre erdhi si masë “parandaluese” ndaj banorëve të cilët jo pak herë i kanë “rrëmbyer” fuçitë e stisura, për t’i përdorur për funksione të tjera.

Kompania “AlkoImpex Contruction” ka fituar tenderin për shërbimin e pastrimit të Bashkisë Devoll për disa vite radhazi, çka e bën përgjegjës për furnizimin me kosha dhe mirëmbajtjen e qytetit. Fuçitë e shpuara në vend të kontejnerëve normalë, rrëfen Baxhaku, u vendosën me arsyetimin se infrastruktura rrugore nuk është e përshtatshme.

Mungesën e infrastrukturës e pohon edhe Margen Skoti, përfaqësues i kompanisë “Alko Impex Construction” dhe përgjegjës për mirëmbajtjen e bashkisë së Devollit. Ai u shpreh më tej se problematika e fuçive të naftës në vend të koshave është zgjidhur, pasi së fundmi, i kanë zëvendësuar.

Megjithatë, Skoti pohon se 80% e shërbimit të pastrimit të qytetit bëhet përmes nxjerrjes së mbeturinave tek dera e shtëpisë, ku ato mblidhen tre herë gjatë javës.

Nga ana tjetër, banorët shprehen disi të kënaqur nga mënyra sesi një pjesë e mbetjeve trajtohen. Përveç koshave, ata e konfirmojnë se i mbledhin mbetjet shtëpiake dhe i lënë jashtë derës të shtëpisë, të cilat merren nga firma dhe dërgohen për trajtim në landfillin e Maliqit.

Situata e ujërave të përdorur është mjaft problematike, përpos ujërave të zeza, në lumë përfundojnë dhe kimikate të shumta si pasojë e aktivitetit intensiv bujqësor.

Të gjitha këto probleme, rrëfejnë banorët e kanë kthyer lumin në një rrjedhë të cilës e ke të vështirë t’i kalosh afër.

Një tjetër kalimtare në Bilisht tregon me krenari se është nga Hoçishti, zonë që ka nxjerrë njerëz të intelektualë e të shquar. Pos shqetësimit për ndotjen e lumit dhe erës së keqe që ai mban, ajo referon shqetësimin e tjetër, atë të ngushtimit të rrjedhës së lumit Devoll.

Në druajtje të shirave të rrëmbyeshëm, disa prej banorëve kanë mbjellë pemë, që të parandalojnë përmbytjen e arave dhe gërryerjen.

ACEG së bashku me Bashkinë e Devollit finalizoi në vitin 2018 projektin “Ndërtimi i një ure bashkëpunimi mes bashkisë, shoqërisë civile dhe komunitetit për menaxhimin e mbetjeve në Bashkinë Devoll”, financuar nga Ambasada Suedeze në Shqipëri, projekt i cili kishte si qëllim ndërgjegjësimin dhe bashkëpunimin me komunitetin për të kthyer një vendgrumbullim plehrash në një park për fëmijë.

Tre vite më vonë, parku është shkatërruar tërësisht dhe shtrati i lumit Devoll që përshkon Mirasin është kthyer sërish në vendgrumbullim mbetjesh. Një tufë me dele kalojnë anës lumit dhe ushqehen me mbetje të shtrira anekënd.

Margarita Baxhaku shprehet se e prisnin një rezultat të tillë. Me trishtim ajo pohon gjendjen aktuale të lumit, i cili nuk përkon aspak me imazhet e saj të fëmijërisë, e aq më pak me vizionin e saj si aktiviste mjedisore./ EcoAlbania